ကမာၻ႔သမိုင္းထဲက အင္ကာယဥ္ေက်းမႈ ႏွင့္ အင္ပါယာ

ဒ႑ာရီမ်ားအရ အင္ကာ ယဥ္ေက်းမႈ လူ႔အဖြဲ႕အစည္းသည္ တာပက္ ေယာရီ ဟုေခၚသည့္ ေ႐ႊအမွတ္အသားကို ကိုင္ေဆာင္ထားသည့္ မန္ကို ကားပက္မွ စတင္ခဲ့သည္ဟု ဆိုၾကသည္။ အင္ကာမ်ားသည္ ကမာၻေျမႀကီးထဲသို႔ ပစၥည္းမ်ား ျမဳပ္ဝင္သြားေသာ ေနရာတြင္ သူတို႔၏ ေကာင္းကင္ယံရွိ ဖခင္ကို ဂုဏ္ျပဳ၍ ေနဘုရားေက်ာင္းကို တည္ေဆာက္ရန္ ၫႊန္ၾကားျခင္း ခံခဲ့ရသည္ဟု ဆိုၾကသည္။ ေျမေအာက္ခရီး အပါအဝင္ ခရီးရွည္ႀကီး သြားၿပီးေနာက္ အင္ကာတို႔သည္ ကူဇကိုသို႔ ေရာက္ရွိခဲ့ၾကၿပီး ထိုေနရာတြင္ ဘုရားေက်ာင္းကို တည္ေဆာက္ခဲ့ၾကသည္။ ခရီးစဥ္ အတြင္း၌ မန္ကို ၏ ညီအစ္ကို တစ္ေယာက္ သို႔မဟုတ္ ေမာင္ႏွမထဲမွ တစ္ေယာက္သည္ ဟြာကာဟု ေခၚေသာ ျမင့္ျမတ္ေသာ ေက်ာက္တုံးအျဖစ္ ေျပာင္းလဲသြားခဲ့သည္ဟု ဆိုသည္။ ဤဒ႑ာရီ၏ အျခား မ်ိဳးကြဲ တစ္ခုမွာမူ ေမာင္ႏွမမ်ားသည္ ကူဇကို ရွိ ေက်ာက္ဂူထဲမွ ထြက္လာျခင္း မဟုတ္ဘဲ တီတီကာကာ ေရကန္အတြင္းမွ ထြက္လာခဲ့သည္ဟုလည္း ဆိုၾကသည္။ေရွးေခတ္ကာလမ်ားက အင္ကာ ဗီယာခ်ိဳခ်ာ၏ သားျဖစ္သူ မန္ကိုကားပက္သည္ ပါကာရီ တန္ပူ ဟု ေခၚသည့္ အရပ္တြင္ ေနထိုင္ခဲ့ၿပီး ထိုအရပ္ကို ယေန႔တြင္ ပါကာရီတန္ဘိုဟု သိရွိၾက၍ ကူဇကို၏ ေတာင္ဖက္ ၂၅မိုင္ အကြာတြင္ ရွိသည္။ သူႏွင့္ သူ၏ ညီအစ္ကိုမ်ား (ေအယာအင္ကာ၊ ေအယာ ကာခ်ီႏွင့္ ေအယာ အူခ်ဴး) ႏွင့္ ညီအစ္မမ်ား (မာမာ ေအာ့ကလို၊ မာမာဟြာကို ႏွင့္ မာမာကူယာ) တို႔သည္ ပါကာရီ တန္ပူတြင္ ေနထိုင္ခဲ့ၾကသည္။ လမ္းခရီးတြင္ ဆုံေတြ႕ခဲေသာ ေအလူး ၁၀ ေယာက္ အပါအဝင္ သူတို႔၏ လူမ်ားကို စုစည္းၿပီး ကူဇကို ေတာင္ၾကားရွိ လူမ်ိဳးစုမ်ားကို ေအာင္ႏိုင္ခဲ့သည္။

အင္ကာအင္ပါယာ

အင္ကာအင္ပါယာသည္ ေတာင္အေမရိကတိုက္ အင္ဒီးေတာင္တန္းေဒသတြင္ တည္ရွိခဲ့သည့္ ေဒသခံ အေမရိကန္ တိုင္းရင္းသားမ်ား၏ အင္ပါယာျဖစ္သည္ ။ ဘုရင့္ အင္ပါယာေဒသျဖစ္ၿပီး ႀကီးမားက်ယ္ျပန္႔သည့္ ဧရိယာေဒသမ်ားကို ပိုင္ဆိုင္ ထိန္းခ်ဳပ္ခဲ့ၾကသည္ ။ ႀကီးမားသည့္ အေဆာက္အဦးမ်ားကို တည္ေဆာက္ခဲ့ၾကၿပီး ခ်မ္းသာႂကြယ္၀ သူမ်ားလည္းျဖစ္သည္ ။ ေတာင္အေမရိကေဒသ သို႔ ဥေရာပတိုက္သားမ်ား ေရာက္မလာမွီ ၁၆ ရာစုအခ်ိန္အထိ ဤေဒသ၏ အႀကီးဆုံး ယဥ္ေက်းမႈထြန္းကားရာ အင္ပါယာျဖစ္ကာ ထိုအခ်ိန္က လူဦးေရ ၁၀သန္း ခန္႔ရွိခဲ့သည္ ။ဤေဒသတြင္ ဘီစီ ၂၅၀၀ ခန္႔အခ်ိန္မွစ၍ လူမ်ားေနထိုင္ခဲ့ၾကၿပီး လူမ်ိဳးစုေပါင္းမ်ားစြာ ရွိခဲ့သည္ဟုဆိုသည္ ။ ေအဒီ ၁၂၀၀ ခန္႔တြင္ warlike လူမ်ိဳးစုဝင္ Manco Capac ႏွင့္ သူ၏ ညီအစ္ကိုေမာင္မမ်ားသည္ ပီ႐ူးနိင္ငံေတာင္ဖက္တြင္ Cuzco ဟု အမည္ရေသာ ၿမိဳ႕ငယ္ေလးထူ ေထာင္ရာမွ “ အင္ကာ ယဥ္ေက်းမႈ ” စတင္ခဲ့သည္ဟု ဒ႑ာရီမ်ား ၊ ပုံျပင္မ်ားမွ ဆိုသည္ ။ Manco Capac မွာ ပထမဆုံးဘုရင္ျဖစ္ကာ Cuzco တြင္စတင္ၿမိဳ႕ေတာ္တည္ခဲ့ၾကသည္ ။ ထို႔ေနာက္သူတို႔သည္အနီးပါတ္ဝန္းက်င္ရွိ အုပ္စုငယ္မ်ားကိုစစ္ေအာင္နိင္ၿပီး အင္ပါယာက်ယ္ျပန္႔လာခဲ့သည္ ။ အင္ပါယာ၏ အျမင့္ဆုံးအခ်ိန္သည္ ၁၄၉၃ခုႏွစ္ Huayna Capac အုပ္ခ်ဳပ္ခ်ိန္ ျဖစ္ၿပီးပီ႐ူး ၊ အီေကြးဒိုး၊ ဘိုလီးဗီးယား ၊ ခ်ီလီေျမာက္ပိုင္း ၊ အာဂ်င္တီးနားအေနာက္ေတာင္ပိုင္းေဒသမ်ား ပါဝင္သည္ ။

ႀကီးမားသည့္အေဆာက္အဦးမ်ား

“ အင္ကာ” မ်ားသည္ႀကီးမားသည့္ ေက်ာက္တုံးမ်ားျဖင့္တံတားမ်ား ၊ လမ္းမ်ား ၊ ေဈးမ်ား ၊ နန္းေတာ္မ်ား ၊ အေဆာက္အဦးမ်ားကို တည္ေဆာက္ခဲ့ၾကသည္။ သူတို႔၏ အဓိကၿမိဳ႕မ်ားမွာ ပီ႐ူးနိင္ငံေတာင္ဖက္ရွိ Cuzco ၿမိဳ႕ႏွင့္ အင္ဒီးေတာင္တန္းေပၚမွ Machu Picchu ၿမိဳ႕မ်ားျဖစ္သည္ ။ “ အင္ကာ” တို႔၏ ႀကီးက်ယ္ခန္းနားသည့္ Machu Picchu ၿမိဳ႕အား ၁၉၁၁ – ခုႏွစ္ အခ်ိန္ကရွာေဖြ ေတြ႕ရွိခဲ့ၾကသည္ ။“ အင္ကာ” ဘုရင္မ်ားသည္ သူတို႔အုပ္ခ်ဳပ္စဥ္အခ်ိန္က ေက်ာက္တုံးခင္းထားသည့္ လမ္းမ်ားကို တဆက္တစပ္တည္းအရွည္မိုင္ ၁- ေသာင္းခန္႔ျပဳလုပ္ခဲ့ၾကသည္ ။ အုပ္ခ်ဳပ္သူမ်ားသည္ ထိုလမ္းမ်ားမွတဆင့္ သူတို႔အင္ပါယာတိုင္းရွိ ေက်း႐ြာတိုင္းသို႔ သြားေရာက္ႏိုင္သည္ ။ ေတာင္ေပၚတြင္ ႀကိဳးတံတားမ်ားဖန္တီးခဲ့ၾကသည္ ။ ေတာင္ေပၚေဒသတြင္စိုက္ပ်ိဳးနိင္ရန္ ေက်ာက္တုံးမ်ားကာရံကာ တူးေျမာင္းမ်ား ၊ စိုက္ခင္းမ်ား ဖန္တီးခဲ့ၾကသည္ ။

“ အင္ကာ” လူ႔အဖြဲ႕အစည္း

Inca ဘုရင္၏ၾသဇာအာဏာႏွင့္ခ်မ္းသာမႈကို ေဖါ ္ျပသည့္ေ႐ႊႏွင့္ျပဳလုပ္ထားသည့္ Sun Mask သည္ အီေကြးဒိုးနိင္ငံကြီတို႔ၿမိဳ႕၏ Central Bank Museum တြင္ တည္ရွိသည္။
“ အင္ကာ” လူ႔အဖြဲ႕အစည္းတြင္ ဘုရင္ႏွင့္ ဘုရင့္မိသားစုသည္ အုပ္ခ်ဳပ္သူမ်ား ျဖစ္သည္ ။ ဘုရင္၏ ေအာက္တြင္ အစိုးရ ၊ စစ္တပ္ ႏွင့္ ဘာသာေရးဆိုင္ရာ ရာထူးမ်ားကို ရယူထားသည့္ Nobility လူတန္းစားရွိသည္ ။ လယ္သမားမ်ားမွာေအာက္ေျခ လူတန္းစားမ်ားျဖစ္ၾကသည္ ။ သူတို႔၏လူ႔အဖြဲ႕အစည္းတြင္ ဖန္ဆင္းရွင္ဘုရား ၊ ေနဘုရား ၊ စသည္ျဖင့္ ဘုရားမ်ားစြာရွိသည္ ။ သရဲ ေျခာက္တဲ့ေနရာ၊ အရာဝထၳဳမ်ားကို ယုံၾကည္ခဲ့ၾကသည္၊ ယင္းကို huacas ဟုေခၚၿပီး “ အင္ကာ” မိသားစုအိမ္တိုင္းတြင္ ႐ုပ္တု ျပဳလုပ္ ကိုးကြယ္ၾကသည္။ အျခားထူးဆန္းသည့္ အေတြးအေခၚ အယူအဆေပါင္းေျမာက္မ်ားစြာသည္လည္း ဤေဒသတြင္ရွိခဲ့သည္။ေဒသတခုႏွင့္တခု အုပ္ခ်ဳပ္ေရး ၊ အယူဝါဒ ၊ ေဆာက္လုပ္သည့္အေဆာက္အဦးပုံစံမ်ားလဲ ကြဲျပားကာ written language မေတြ႕ရွိရဟုဆိုသည္ ။ သူတို႔သည္ေ႐ႊထည္မ်ား ၊ ကုန္းေျမမ်ား ၊ သီးႏွံမ်ားတို႔ကိုသိမ္းဆည္းစုေဆာင္းေလ့ရွိၿပီး အေရအတြက္မ်ားကိုက်စ္ထားသည့္ႀကိဳးမ်ားႏွင့္ မွတ္ထားေလ့ရွိတတ္သည္ ။ ႀကိဳးအရွည္ ၊ အေရာင္ ၊ အထုံး စသည္မ်ား အားလုံးသည္အဓိပၸါယ္ရွိၿပီး ကြၽမ္းက်င္သူမ်ားသာ ဖတ္ရႈ႕နိင္သည္ ။ ေ႐ႊထည္ ၊ ေငြထည္မ်ားကို ျပဳလုပ္စုေဆာင္းခဲ့ၾကေသာ္လည္း စပိန္မ်ား သိမ္းယူၿပီးေနာက္ အရည္ေဖ်ာ္ကာ ဥေရာပသို႔ယူေဆာင္သြားခဲ့ၾကသျဖင့္ သူတို႔၏ လက္ရာအနည္းငယ္သာ သမိုင္းအျဖစ္က်န္ရွိသည္ ။ သူတို႔၏ေရွးေခတ္အေဆာက္အဦးမ်ား ၊ ေ႐ႊထည္ ေငြထည္ အႏုပညာပစၥည္းမ်ားမွ သူတို႔၏ ခ်မ္းသာႂကြယ္ဝမႈကိုေဖၚျပေနသည္ ။

Inca ေခတ္ေပ်ာက္ကြယ္ျခင္း

အင္ပိုင္ယာသည္ မည္သူက အင္ကာ ဟာနန္အျဖစ္ ဆက္ခံမည္ မည္သူက အင္ကာ ဟူရင္ အျဖစ္ ဆက္ခံမည္ ဆိုသည္ကို ဆုံးျဖတ္ခ်က္ခ်ရန္ အတြက္ စစ္ျဖစ္ၾကရာမွ ႏွစ္ျခမ္းကြဲ ခဲ့သည္။ (ဟာနန္ ႏွင့္ ဟူရင္ ဆိုသည္မွာ ၿမိဳ႕ေတာ္၏ အျမင့္ပိုင္းရွိ မိသားစုမ်ား (ဟာနန္) ႏွင့္ ၿမိဳ႕ေတာ္၏ အနိမ့္ပိုင္းရွိ မိသားစုမ်ား (ဟူရင္) တို႔ကို ကိုယ္စားျပဳသည္။ ယုံၾကည္လက္ခံထားၾကသည္မွာ ညီအစ္ကိုႏွစ္ေယာက္မွာ ဟာနန္ ကူဇကို ႏွင့္ အျခားတစ္ေယာက္မွာ ဟူရင္ ကူဇကို ျဖစ္ၿပီး သူတို႔သည္ မိသားစု၏ တစ္ခုတည္းမွ ျဖစ္ၾကသည္။) ဟြာစကာႏွင့္ အတာဟြာလ္ပါ ညီအစ္ကိုႏွစ္ေယာက္တို႔ တစ္ေယာက္ႏွင့္ တစ္ေယာက္ တိုက္ခိုက္ၾကျခင္း ျဖစ္သည္။

“ အင္ကာ” တို႔၏ေနာက္ဆုံးဘုရင္မွာ Atahualpa
၁၅၃၃ ခုႏွစ္တြင္ ဖရန္စစၥကို ပီဇာ႐ို ဦးေဆာင္ေသာ စပိန္တပ္သည္ ဤအေျခအေနကို အခြင့္ေကာင္းယူ၍ အင္ကာနယ္ေျမ၏ ေဒသအေတာ္မ်ားမ်ားကို က်ဴးေက်ာ္ သိမ္းပိုက္ခဲ့သည္။ ပီဇာ႐ိုသည္ ၁၅၃၂ ခုတြင္ စပိန္စစ္သား ၁၈၀ ခန္႔ကို ဦးေဆာင္ၿပီး ပီ႐ူး ကမ္းေျခကိုေရာက္ရွိခဲ့ျခင္းျဖစ္သည္ ။ အစပထမတြင္“ အင္ကာ” မ်ားသည္ Francisco Pizarro ကိုသူတို႔၏ဘုရားဟု ယုံၾကည္ၾကသည္ ။ ေနာက္ပိုင္းတြင္စပိန္မ်ားသည္ ၁၅၃၃ – ခုႏွစ္တြင္ ဘုရင္ကိုဖမ္ဆီးသတ္ျဖတ္ကာ ရတနာမ်ားကို ရယူၿပီးေဒသခံမ်ားကိုကြၽန္အျဖစ္ အသုံးခ်ခဲ့ၾကသည္ ။“ အင္ကာ” လူမ်ိဳးအမ်ားအျပားသည္လည္း ဥေရာပလူမ်ိဳးမ်ား၏ရန္ေၾကာင့္ ေသဆုံးခဲ့ရသည္ ။ “ အင္ကာ” အင္ပါယာ က်ဆုံး ေပ်ာက္ကြယ္ခဲ့ၿပီးေနာက္ ဤေဒသတြင္ စပိန္ကိုလိုနီခ်ဲ႕ထြင္မႈလမ္းပြင့္သြားခဲ့သည္။ ထိုမွစ၍ က်ဴးေက်ာ္သူမ်ားသည္ အန္ဒီယန္ ေဒသတစ္ခုလုံးတြင္ အာဏာစက္ကို စုစည္းခဲ့ၾကၿပီး အင္ကာတို႔၏ ပုန္ကန္ေတာ္လွန္မႈမ်ားကို ဖိႏွိပ္ခဲ့ၾကၿပီး ပီ႐ူး ဗိုင္စီယို႐ြိဳင္ရယ္လ္တီကို ၁၅၄၂ ခုႏွစ္တြင္ တည္ေထာင္ခဲ့ၾကသည္။ အင္ကာတို႔၏ လြတ္ေျမာက္ေရး လႈပ္ရွားမႈမွာ ၁၅၇၃ ခုႏွစ္ ဗီလ္ကာဘမ္ဘာ က်ရႈံးရာမွ အစျပဳ၍ အဆုံးသတ္ခဲ့သည္။ အင္ကာတို႔၏ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာ ပ်က္သုဥ္းခဲ့ရေသာ္လည္း အင္ကာတို႔၏ ယဥ္ေက်းမႈမ်ားမွာ ေကြခြၽာႏွင့္ ေအမာရာ စသည့္ အင္ကာတို႔ကို ဆက္ခံသည့္ ကြဲျပားျခားနားသည့္ လူမ်ိဳးစုမ်ား ၾကားတြင္ ဆက္လက္၍ ရွင္သန္ခဲ့သည္။ယေန႔အခ်ိန္တြင္ထိလည္း အင္ကာ လူမ်ိဳး ၈သန္းခန္႔သည္ တခ်ိန္ကသူတို႔၏ အင္ပါယာေဒသတြင္ ေနထိုင္ၾကၿပီး သူတို႔၏ ေရွးေခတ္ ဘာသာစကားမ်ားကို ေျပာဆိုကာ ေရွးေခတ္အယူဝါဒမ်ားကို ယုံၾကည္ေနၾကဆဲဟုဆိုသည္ ။

အင္ကာဘုရင္ ႏွင့္ ပီဇာ႐ို

ယေန႔ေခတ္ ျပန္လည္က်င္းပေနတဲ့ အင္ကာတို႔ရဲ႕ ႐ိုးရာပြဲေတာ္တစ္ခု ျမင္ကြင္း

Facebook Comments

Burmese Online News