သတိထားရမည့္ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေသြးတိုးေရာဂါ

ေသြးတိုးေရာဂါဟာ လူကိုမကူးစက္ ႏိုင္တဲ့ နာတာရွည္ေရာဂါတစ္ခုျဖစ္တယ္။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေသြးတိုးရင္ ကိုယ္ဝန္ဆိပ္ တက္ျခင္း၊ ကိုယ္ဝန္ပ်က္က်ျခင္း၊ ကေလး ေစာေစာေမြးျခင္း၊ ေပါင္မျပည့္ လ မေစ့ေမြး ျခင္းတို႔ ျဖစ္ေစတယ္။ မိခင္ေရာကေလးပါ က်န္းမာေရး ဒုကၡေရာက္ႏိုင္ တယ္။ သိပ္ ဆိုးရင္ အခ်င္းကေန ကေလးဆီ အာဟာ ရ ပို႔တဲ့အခါ ခ်ိဳ႕ယြင္းမႈရွိကာ ရသင့္တဲ့ အာ ဟာရမရလို႔ ကေလးႀကီးထြားမႈေႏွးေစ တယ္။ ကိုယ္ဝန္ရွိမရွိစစ္ေဆးဖို႔ လိုသလို ေသြးတိုးေရာဂါစြဲကပ္ရင္ မိမိဗိုက္အပ္တဲ့ ေဆး႐ုံ၊ ေဆးခန္းျပန္ျပဖို႔လို တယ္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္အမ်ိဳးသမီးတက္ရင္ ေသြးဆိပ္တက္ျခင္းျဖစ္တတ္ရာ

(၁) ဦးေႏွာက္ေရာင္ႏိုင္တယ္၊ ဦး ေႏွာက္ေသြးေၾကာျပတ္၊ ဦးေႏွာက္ ႐ုတ္ တရက္တိုက္ခိုက္ခံရၿပီး အသက္ဆုံးႏိုင္ တယ္။

(၂) ေသြးတိုးမ်ားလြန္းတဲ့အတြက္ ေသြးတိုး ေၾကာင့္ ႏွလုံး႐ုတ္တရက္အလုပ္ မလုပ္ဘဲ (acutc hypertensive heart failure) ျဖစ္ ကာ အဆုတ္မွာ ေရမ်ားလာ တယ္။ ေသ ဆုံးႏိုင္ပါတယ္။

(၃) ကေလးေတြမွာ အာရ္ဒီအက္စ္ (RDS-Respiratory Distress Synd -rome) ရွိသလို ေသြးတိုးျပင္းထန္တဲ့ မိခင္ မွာ ခံစားရတယ္။

(၄) ေသြးတိုးလြန္းရင္ အသည္း အ လုပ္မလုပ္ဘဲ အသည္းပ်က္စီးျခင္း (liver failure) ျဖစ္ကာ အသည္းကလာပ္စည္း ေတြ ပ်က္စီးသြားႏိုင္ပါတယ္။

(၅) ေက်ာက္ကပ္မွာ ေက်ာက္ကပ္ ေသြးလွည့္ပတ္စီးဆင္းမႈခ်ိဳ႕ယြင္းသြားလို႔ ေက်ာက္ကပ္အလုပ္မလုပ္ႏိုင္သလို ေက်ာက္ကပ္ေရာဂါ (renal failure) နဲ႔ ေသဆုံးႏိုင္ပါတယ္။

(၆) ျပင္းထန္တဲ့ ေသြးတိုးဟာ ခႏၶာ ကိုယ္ရဲ႕အဂၤါအစိတ္အပိုင္းေတြ အားလုံး ၊ အလုပ္လုပ္ေနတဲ့ စနစ္ေတြအားလုံး၊ အ လုပ္လုပ္ေနတဲ့ ရင္ေသြးရဲ႕စနစ္အားလုံး ပ်က္ယြင္းသြားတယ္။ ရင္ေသြးေသဆုံးႏိုင္ တယ္။

ေသြးမွာပါတဲ့ဝတၱဳပစၥည္းေတြ၊ ေသြးခဲ ေစတတ္တဲ့ ပစၥည္းေတြ၊ ေသြးမွာ ပါတဲ့ အ ေျခခံျဖစ္တဲ့ ေသြးနီဥေသြးျဖဴဥ၊ ေသြးဥမႊား စတာေတြ အကုန္လုံး ေယာက္ယက္ခက္ ၿပီး ေသြးမခဲတဲ့ ေရာဂါျဖစ္ေစတယ္။ တစ္ ကိုယ္လုံး အေရျပားေအာက္မွာ ေသြးျခည္ ဥေနမယ္။ ေသြးေၾကာငယ္ေလးေတြကေန ေသြးေတြစိမ့္ထြက္မယ္။ ႏွာေခါင္းေသြး လွ်ံမယ္၊ သြားဖုံးေသြးထြက္မယ္၊ အစာအိမ္ အူလမ္းကေန ေသြးထြက္မယ္။

ယင္းကို ဒီအိုင္စီ (Disseminatal Intravascular Clotting) တစ္ကိုယ္လုံး က ေသြးခဲတဲ့စနစ္ ပ်က္စီးသြားၿပီး ေသြးယို စိမ့္ေရာဂါျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

(၇) ေသြးတိုးေၾကာင့္ ေက်ာက္ကပ္ ပ်က္စီးျခင္း (help syndrome) ဆိုး႐ြား လာႏိုင္တဲ့ အႏၲရာယ္ေတြသိထားရမယ္။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မွာ ေသြးတိုးဒုကၡေပးႏိုင္ သလို ကိုယ္ဝန္ေဆာင္က ေသြးတိုးအေပၚ ပိုဆိုးလာတယ္။ က်န္းမာေရးဝန္ထမ္းေတြ ကတစ္ဆင့္ က်န္းမာေရးအသိပညာေပး တဲ့အခါ မိသားစုေတြသိထားရမယ္။ ေသြး တိုး မိခင္ကို ေစာေစာစီးစီး ကိုယ္ဝန္အပ္ရ ပါမယ္။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေသြးတက္ျခင္း ျဖစ္ဖို႔ အလားအလာမ်ားတယ္။

နဂိုကတည္းက ဗီဇအရ မိဘမ်ိဳး႐ိုး အရကိုယ္ဝန္မရွိခင္ အပ်ိဳအ႐ြယ္ကတည္း က ေသြးတိုးရွိသူေတြ။ အေၾကာင္းအမ်ိဳးမ်ိဳးေၾကာင့္ ေသြးတိုးေရာဂါျဖစ္ေနတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြ၊ အထူးသျဖင့္ ေက်ာက္ကပ္ေရာဂါေၾကာင့္ ျဖစ္ဖို႔ မ်ားတယ္။ ေက်ာက္ကပ္ေရာဂါတို႔ ၊ အျခား ကိုယ္တြင္းအက်ိတ္ဂလင္း (endocrine) ခ်ိဳ႕ယြင္းတာေၾကာင့္ ေသြးတိုးျဖစ္ ေနတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြ။ အရင္ကိုယ္ဝန္မွာတုန္းက ေသြးတိုး ရွိခဲ့တယ္။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္ ကိုယ္ဝန္ ဆိပ္တက္ခဲ့တယ္။ ဒုတိယကိုယ္ဝန္မွာ ေသြးတိုး ပိုတက္ဖို႔မ်ားပါတယ္။ သားဦးကိုယ္ဝန္ေဆာင္ထားရတဲ့ အမ်ိဳးသမီးေတြ အရင္ေသြးတိုးရွိခဲ့ သို႔မဟုတ္ မရွိခဲ့ရင္။ကေလး ငါးေယာက္နဲ႔အထက္ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္မိခင္ေတြ။

ယင္းအမ်ိဳးသမီးေတြအေနနဲ႔ ကိုယ္ဝန္ ရွိခ်ိန္မွာ ေသြးတိုးက တက္လာႏိုင္တဲ့အ တြက္ အႏၲရာယ္မ်ားတဲ့အုပ္စုအေနနဲ႔ ပိုၿပီး ဂ႐ုစိုက္သင့္ပါတယ္။ မိခင္ေလာင္းဟာ အသက္ ၁၈ ႏွစ္ မျပည့္ေသးဘူး၊ ကိုယ္ဝန္ ေဆာင္ ေသြးတိုးေရာဂါရွိေနတယ္ဆိုရင္ အသက္အႏၲရာယ္က်ေရာက္ႏိုင္တဲ့ မိခင္ စာရင္းမွာ ပါဝင္ေနလို႔ ႐ိုး႐ိုးေဆး႐ုံမွာ မတက္ သင့္ဘူး၊ ေဆး႐ုံ၊ေဆးခန္းျပရမယ္၊ ခြဲစိတ္ ေမြးဖြားဖို႔ လိုေကာင္းလိုတတ္ပါ တယ္။

တန္ဖိုးမျဖတ္ႏိုင္တဲ့ လူ႔အသက္ ႏွစ္ ေခ်ာင္း ကယ္တင္ေပးႏိုင္ေရး ေဆး႐ုံမွာ ေမြးရမယ္။ ေဆး႐ုံေရာက္ၿပီဆိုရင္ အစား အစာ၊ေသာက္ရမယ့္ ေဆးဝါးတို႔ကို စနစ္ တ က် မွန္မွန္ကန္ကန္ၫႊန္ၾကားေပးႏိုင္ သလို အထဲက ကေလးကို လအႏုအရင့္ အလိုက္ ေမြးတဲ့အထိ တစ္ပတ္တစ္ခါ၊ ႏွစ္ပတ္ တစ္ ခါ စစ္ေဆးတဲ့နည္းနဲ႔ စစ္ေဆးရမယ္။

အာလ္ထရာေဆာင္း (Ultrasound) ႐ိုက္တာ၊ ဆီး၊ ေသြးစစ္တာ ေသေသခ်ာ ခ်ာျပဳလုပ္ေပးသင့္ပါတယ္။ ကိုယ္ဝန္ ေဆာင္ ေနာက္ဆက္တြဲျပႆနာ ျဖစ္ေပၚ လာဖို႔ အခြင့္အေရးနည္းသြားမွာျဖစ္ပါ တယ္။

ကိုယ္ဝန္ရွိလာရင္ တတ္ကြၽမ္း နား လည္တဲ့ဆရာဝန္ဆီကို ေစာေစာသြား ဗိုက္အပ္ၿပီး မိသားစုဆရာဝန္ကေန သားဖြား မီးယပ္အထူးကုဆရာဝန္အထိ ၫႊန္ရင္ ၫႊန္ေပးသလို သြားေရာက္ျပသရ မယ္။ ဆရာဝန္နဲ႔ပုံမွန္ျပသကာ လိုအပ္တဲ့ ကုသမႈ၊ ကာကြယ္ေဆးထိုးႏွံမႈေတြျပဳထား ရင္ စိတ္ ေအးရမယ္။

ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ေသြးတိုးေရာဂါဟာ သားဦးမိခင္ ၁ဝဝ မွာ ၁၀ ေယာက္မွ ၁၅ ေယာက္အထိ ျဖစ္တတ္သလို သားေႏွာင္း မိခင္ေတြမွာ ၁ဝဝ မွာ ႏွစ္ေယာက္ကေန ငါးေယာက္အထိ ျဖစ္တတ္တယ္။ ကိုယ္ဝန္ ေဆာင္ ေသြးတိုးေရာဂါဟာ ပုံမွန္လူနာ ထက္ ကိုင္တြယ္ရ၊ မွန္းဆရ၊ ကုသရမတူ တာေလးေတြရွိပါတယ္။ ပုံမွန္လူတစ္ ေယာက္အေနနဲ႔ အေပၚေသြး ၁၄၀၊ ေအာက္ေသြး ၉၀၊ ႏွစ္ခုစလုံးျဖစ္ေစ တစ္ခုခုျဖစ္ေစ တက္ေနၿပီဆိုရင္ ေသြးတိုး ေရာဂါ ျဖစ္ေနတယ္။ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ အမ်ိဳးသမီး ေတြမွာလည္း သည္သေဘာ ပါပဲ။ ကိုယ္ ဝန္စေဆာင္စဥ္၊ လႏုစဥ္မွာ ဆရာဝန္တစ္ ဦးဦးထံမွာ၊ ေဒသႏၲရမွာ၊ ေက်းလက္ေဆးခန္းမွာ ဗိုက္အပ္ဖို႔ျပင္ရင္း ေသြးေပါင္ခ်ိန္၊ ကေလးႏွလုံးခုန္သံ၊ ကိုယ္ အေလးခ်ိန္မွန္မွန္ခ်ိန္ဖို႔ လိုအပ္လွပါ တယ္။

ႏွလုံးတစ္ခ်က္ခုန္တိုင္း ႏွလုံးက ထုတ္ လႊတ္ေပးတဲ့ ထုထည္အားနဲ႔ေသြးဖိအား အ ျမင့္ဆုံးေရာက္ရွိ(အေပၚ)ၿပီး ႏွလုံးႂကြက္ သား ေလ်ာ့ေနခ်ိန္မွာ အနိမ့္ဆုံး(ေအာက္) ေရာက္ရွိသြားတယ္။ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ ၁၄၀/ ၉၀ မီလီမီတာ ျပဒါးထက္ပိုတဲ့ ဘယ္အေျခ အေနကိုမဆို ေသြးတိုးလို႔သတ္မွတ္ႏိုင္ တယ္။ ေနထိုင္စားေသာက္မႈနဲ႔ဆိုင္ၿပီး ၁၀ ရာခိုင္ႏႈန္းက မ်ိဳး႐ိုး သို႔မဟုတ္ ကိုယ္ဝန္ရွိ လို႔ျဖစ္ႏိုင္ပါတယ္။

စားသင့္အစာ- ေသြး ေၾကာက်ဥ္းတာ ကာကြယ္ဖို႔ ဓာတ္တိုးဆန႔္က်င္ပစၥည္း (antioxydants) ႂကြယ္ဝတဲ့ အစာျဖစ္တဲ့ လတ္ဆတ္တဲ့ သစ္သီး၊ ဟင္း ႐ြက္ စားသုံး သင့္သလို အခြံမာသီး အေစ့အဆန္ေတြက ဗီတာမင္အီးႂကြယ္ဝတယ္။ ယင္းအစား အစာထဲက ငါးမ်ိဳးစားသုံးသင့္ တယ္။ အဆီမ်ားတဲ့ငါး၊ ပင္လယ္ငါး စား ေပးရ မယ္။ ဆယ္လ္မြန္၊ တူနာ၊ မက္ကာ ရယ္နဲ႔ ဆာဒင္းငါးေတြမွာ အိုမီဂါ (၃)၊ ဖက္တီး အက္စစ္ပါဝင္လို႔ ေသြးတိုးေရာဂါသက္ သာေစတယ္၊ ေသြးဖိအား ေလ်ာ့နည္းေစ ၿပီး ခႏၶာကိုယ္ထဲက မေကာင္းတဲ့ကို လက္ စထေရာကို သန႔္စင္ေပးတယ္။ ေသြးခဲ ေစ မယ့္ အလားအလာကိုလည္း ေလွ်ာ့ခ်ေပး ပါတယ္။

အမွ်င္ဓာတ္ႂကြယ္ဝတဲ့ ေကြကာ၊ ေခါက္ဆြဲေျခာက္၊ ထမင္းနဲ႔ေပါင္မုန႔္ ပုံမွန္ စားေပးရမယ္။ အဆီမ်ားတဲ့ အသား၊ မလိုင္ပါတဲ့ႏြားႏို႔၊ ႏို႔ထြက္ပစၥည္း၊ ကိတ္မုန႔္၊ ဘီစကစ္နဲ႔ မာဂ်ရင္း ေလွ်ာ့စားရမယ္။

အႀကံျပဳခ်က္- ခ်က္ျပဳတ္ရာမွာျဖစ္ ျဖစ္၊ စားေသာက္ရာမွာျဖစ္ျဖစ္ အစားအစာထဲ ကို ဆား၊ ငံျပာရည္ ထပ္ထည့္မစားသင့္ပါ ဘူး၊ဆားပါတဲ့ အငန္ကဲတဲ့ အစားအ ေသာက္နဲ႔မုန႔္ေတြကို အတတ္ႏိုင္ဆုံး ေလွ်ာ့စားရမယ္။

ၾကက္အူေခ်ာင္း၊ ဝက္အူေခ်ာင္း၊ အမဲ အူေခ်ာင္း၊ ဝက္ေပါင္ေျခာက္၊ ဝက္ ဆား နယ္ေျခာက္၊ အာလူးေခ်ာင္းေၾကာ္၊ ဆား ထည့္ထားတဲ့အခြံမာအသီးေတြေလွ်ာ့စား ရမယ္။ ျပဳျပင္စီမံထားတဲ့စြပ္ျပဳတ္၊ ဆား စိမ္ သည့္ငါးပိ ၊ ငါးေျခာက္ေတြမွာ ဆား ပါဝင္မႈ မ်ားတဲ့အတြက္ ဆင္ျခင္သင့္ပါတယ္။

ပိုတက္စီယမ္သတၱဳဓာတ္ႂကြယ္ဝတဲ့ ငွက္ေပ်ာသီးဖီးၾကမ္း တစ္ေန႔ သုံးလုံးစား ေပးသင့္ပါတယ္။ အမွ်င္ဓာတ္လည္းပိုမ်ား လို႔ ဝမ္းမွန္ေစတဲ့အျပင္ ပိုတက္စီယမ္ပါလို႔ ေသြးဖိအားကို ထိန္းညႇိေပးပါသည္။

ယင္းအစားအစာေတြဟာ ခႏၶာကိုယ္ ထဲက ဆားဓာတ္ကို ဖယ္ရွားေပးႏိုင္ပါ တယ္။

ေသာက္ေဆး- ဆီး႐ႊင္ေဆး (Diuretics) ေပးႏိုင္ၿပီး ေက်ာက္ကပ္ထဲက ပိုလွ်ံေနတဲ့ အရည္ေတြဖယ္ေပးႏိုင္ကာ ေသြးေၾကာ ေတြရဲ႕ ခုခံအားကို ေလွ်ာ့ခ်ေပး ႏိုင္ပါတယ္။ ဘီတာဘေလာ့ကာ (Beter-Blocker) က ႏွလုံးအခုန္ျမန္ျခင္းကို ေႏွး ေစၿပီး ႏွလုံး ႂကြက္သားက်ဳံ႕အားကို ခ်ေပး တယ္။ ေဗဆို ဒိုင္ေလတာ (vasodilators) က ေသြး လႊတ္ေၾကာေတြခ်ဲ႕ေပးၿပီး ေသြးတိုးက်ေစ တယ္။ ေအစီအီးဆန႔္က်င္ေဆး (ACE inhibitors) က ေသြးေၾကာက်ယ္ေစတဲ့ ေဆးအေနနဲ႔ေရာ ဆီး႐ႊင္ေဆးအေနနဲ႔ပါ အက်ိဳးအာနိသင္ ထိေရာက္မႈရွိတယ္။ ေသြးဖိအားဟာ ရံဖန္ရံခါ ပုံမွန္ျဖစ္သြားေပ မဲ့ ေဆးဝါးပုံမွန္ေသာက္ဖို႔ ၊ အစာေရွာင္ဖို႔ လိုအပ္မွာျဖစ္တယ္။ အိပ္ခ်ိန္မွန္ဖို႔၊ ေန႔ လယ္ တစ္ေရးအိပ္ဖို႔လိုပါတယ္။

Author: ေဒါက္တာ လြင္သန႔္
Credit : ဗဟုသုတ အေထြေထြမွတ္စု

Facebook Comments

Burmese News